Hoe wordt geschiedenis een leerbaar vak? De spanning tussen theorie en praktijk in de evaluatie.

Evaluatie in het onderwijs is een heikel punt. De Vlaamse onderwijsinspectie stelde in haar jaarlijkse rapport van 2014 vragen bij de doeltreffendheid van de evaluatie in het secundair onderwijs. Die zou te weinig zijn afgestemd op de onderwijsdoelen en eindtermen. De inspectie richtte zich daarbij op het vak Frans in de eerste graad. In bijna 60% van de doorgelichte scholen zou de evaluatiepraktijk geen correcte informatie bieden over hoe de leerlingen de eindtermen al dan niet bereiken. Dat ondermijnt de leerbegeleiding, die zo onvoldoende gedifferentieerd kan inspelen op de noden van de leerlingen.
Hoe zit het met de evaluatiepraktijk voor het vak geschiedenis? Is die valide en betrouwbaar en gericht op de onderwijsdoelen? Met welke instrumenten worden kennis en inzicht, vaardigheden en attitudes geëvalueerd? Zijn de gehanteerde criteria voor leraren en leerlingen transparant en duidelijk geëxpliciteerd? En wat is het zogenaamd breed evalueren of het evalueren om te leren?
 
Lange tijd werd het geschiedenis leren en evalueren beperkt tot geheugentraining door allerhande gebeurtenissen en data, vaak weinig of niet ingebed in een historische context, ‘van buiten’ te leren en op een schriftelijk examen neer te pennen. Het moderne geschiedenisonderwijs stelt historisch bewustzijn als het einddoel. Dat wordt tot stand gebracht door historisch denken. Het schriftelijk examen is daarbij niet het enige instrument voor een valide en betrouwbare evaluatie.
 
Daarbij komen volgende vragen aan bod: In welke mate zijn de eindtermen geschiedenis richtinggevend voor de evaluatie? Welke moeilijkheden ondervinden leraren bij de doelgerichte evaluatie van kennis en inzicht, vaardigheden en attitudes? Aan welke kwaliteitsvereisten dient een schriftelijk examen te voldoen? Wat zijn goede vragen gericht op historisch denken? En hoe kunnen in het kader van breed evalueren alternatieve evaluatievormen een bijdrage leveren tot een gedifferentieerde evaluatiepraktijk?